De geschiedenis

De bruine rat (Rattus norvegicus) - ofwel de rioolrat - is de voorouder van de tamme rat. Ondanks de naam rioolrat leeft dit dier niet alleen in riolen. Je vindt ze ook in (pak)huizen, schuren, vuilstortplaatsen en nog op talloze andere plekken. Stad of tropisch regenwoud, het maakt dit dier daadwerkelijk niets uit.

De zwarte rat (Rattus rattus) - ofwel de dakrat - is slanker en donkerder van kleur dan de bruine versie. Hij komt trouwens ook een stuk minder veel voor. Dit dier leeft ook bij voorkeur in huizen, waar ze droge daken en zolders opzoeken. De bruine rat zoekt juist de koele vochtige ruimtes in huis op, zoals de kelder. De zwarte rat komt in Nederland ook praktisch niet meer voor.

De verspreiding van de rat

De bruine rat komt van origine uit Noord-China en Mongolië. Na de huismuis is het een van de meest voorkomende zoogdieren op de wereld. Er is dan ook bijna geen land ter wereld waar de bruine rat niet voorkomt.

De oorzaak van deze wereldwijde verspreiding is de reislust van de mens. Waar er eerst mensen woonden, woonden er ook al ratten. Toen de mens op verkenning ging, reisden de ratten gewoon mee. In de schepen waarmee we de wereld rondvaarden waren donkere koele ruimten met veel voedsel, een ideale omgeving voor de rat dus. Later kwamen ze via landwegen en sporen het binnenland in.

Rond 1500 kwamen er al bruine ratten voor in Midden-Europa.

De zwarte rat kwam al voor in West-Europa in de IJstijd. Waarschijnlijk komt de zwarte rat hier dus ook van origine vandaan. De zwarte rat is trouwens een echte scheepsrot. Zo'n 95% van alle ratten op schepen zijn dan ook zwarte ratten.

Domesticatie

De tamme rat die tegenwoordig veelal door mensen als huisdier wordt gehouden is een afstammeling van de bruine rat. Uiterlijk zijn de dieren vrijwel hetzelfde, maar qua gedrag zijn die dieren toch aardig wat veranderd. Vroeg in de 19e eeuw begonnen wetenschappers de talrijke bruine ratten als proefdieren te gebruiken.

In het begin werden ze bestudeerd, maar later werden ze ook voor medische proeven gebruikt. Een groep ratten waar niet op getest werd, werd als "stam" gehouden om nakomelingen te produceren waar wel experimenten op werden uitgevoerd.

Deze stamratten werden na verloop van tijd steeds tammer, en zijn dus de daadwerkelijke voorouders van de tamme rat.

Dingen om op te letten als je een rat koopt

Heel belangrijk is om erop te letten dat mannetjes en vrouwtjes niet samen in één hok zitten. Hoewel de vrouwtjes over het algemeen wat later geslachtsrijp zijn, gebeurt het toch af en toe dat een jonge rat van 5 weken al zwanger geworden blijkt te zijn. Een nestje kan leuk lijken, maar je moet weten waar je aan begint en op zo'n jonge leeftijd is het vrouwtje er lichamelijk gezien echt nog niet aan toe om een nest groot te brengen. Bij een jonge rat is het geslachtsonderscheid gelukkig niet al te moeilijk te zien: de geslachtsdelen van het mannetje zijn op de leeftijd van zo'n 4 weken over het algemeen al goed zichtbaar.

Let op dat de ratten niet te jong of te klein zijn. Over het algemeen wordt uitgegaan van een minimum leeftijd van 4 weken.

De oogjes moeten schoon en droog zijn, hun vachtje moet glanzen en niet overeind staan en ze mogen geen wondjes of korstjes hebben. Ook een rat die niest of een 'reutelende' ademhaling heeft is vragen om problemen.

Een mannetjesrat kan tot 600 gram wegen en een vrouwtje tot 400 gram. Een mannetjesrat is vaak veel rustiger, de vrouwtjes kunnen wat beweeglijker en feller zijn.

De huisvesting

Ratten zijn echte sociale dieren en leven in het wild in groepen, als je een rat dus alleen houdt is dat erg zielig, ze hebben echt soortgenoten nodig. Ook al krijgt de rat heel veel aandacht van de eigenaar, is het nooit hetzelfde als een soortgenoot.

Het beste kan je twee of meer vrouwtjes bij elkaar houden, maar mannetjes kunnen ook bij elkaar. Er kunnen dan wel grote gevechten uitbreken bij de mannetjes, omdat die een grotere territoriumdrift hebben.

Om te beginnen moet gezegd worden dat ratten flink wat ruimte nodig hebben. Als minimum voor 2 ratten wordt nogal eens de norm van 80lx40dx40h cm. gehanteerd. De rat moet in ieder geval ook rechtop kunnen staan.

Ratten klimmen graag en houden van lekkere plekjes om te slapen, ook daarmee moet rekening gehouden worden. Verschillende hokken of kooien zijn te gebruiken of te maken om je ratten in onder te brengen. Traliekooien hebben de voorkeur, maar ook een glazen verblijf, bijvoorbeeld een groot oud aquarium, kan geschikt zijn.

Andere knaagdierenkooien kunnen - mits groot genoeg - ook geschikt zijn, maar let wel op de ruimte tussen de spijlen. Ratten zijn ware ontsnappingskunstenaars en kunnen soms door kieren die je niet voor mogelijk had gehouden. Als ze jong zijn zullen de spijlen van bijvoorbeeld een konijnenhok zeker te ver uiteen staan, maar onderschat ook niet hoe dun een volwassen rat zich kan maken.

Als bodembedekker kun je het beste beukenhoutsnippers gebruiken, absoluut geen zaagsel! Ratten zijn overgevoelig voor de stof die in zaagsel zit en kunnen daar longproblemen van krijgen

De voeding

Er zijn verschillende soorten rattenvoer te koop die speciaal zijn samengesteld zodat alle voedingstoffen die ze nodig hebben erin zitten. Knaagdierenvoer kan je beter niet geven want daar zitten niet de bestanddelen in die ze nodig hebben.

Als aanvulling op het basismenu kun je, je rat ook andere dingen geven. Ratten zijn alleseters. Elke dag wat verse groente of fruit is natuurlijk een prima aanvulling. Het is een kwestie van uitproberen wat je ratten lekker vinden. Geef geen gekruide gerechten en gebruik, liever geen zout. Gekookte macaroni of rijst mogen wel gegeven worden

Ook wat vlees, vis of ei (alles gaar!) wordt gewaardeerd. Er wordt nog steeds wel eens gedacht dat je ratten geen vlees mag geven, omdat ze daar vals van zouden worden. Dit is echter absoluut niet het geval. Voor wie dit misverstand toch nog gelooft: kijk eens op de verpakking van een willekeurig merk rattenvoer. Je zult zien dat hierin ook vleesproducten zitten verwerkt, een rat heeft nu eenmaal dierlijk eiwit nodig.

Als aanvulling of extra kun je ook nog een takje van wilg of fruitboom geven, dit vinden ze lekker en het is heel goed voor hun tanden als ze ergens aan kunnen knagen.

Het drinken kan je het beste in een drinkfles geven, want een bakje met water kunnen ze omgooien of vies maken. Hang de fles niet in het hok want een drinkfles die van plastic is kunnen ze makkelijk kapot knagen.

Fokken

De 2 ratten worden samen gezet in het hok van de man. De man hoeft zo niet nieuw terrein te verkennen en kan zich zo helemaal op de vrouw richten. Je kunt een man en een vrouw niet zomaar bij elkaar zetten, de vrouw moet eerst vruchtbaar zijn. Is ze vruchtbaar en in haar vruchtbare periode (oestrus) dan kun je haar samen zetten met een man. Een vrouw is dit één keer in de vijf dagen, dit duurt ongeveer 6 uur. De oestrus kun je herkennen aan het gedrag van het vrouwtje: wanneer je op haar rug tikt flappert ze met haar oren en gaat ze in de paarhouding staan. Niet bij alle vrouwen werkt dit. Deze rat moet je dan 5 dagen achter elkaar samen zetten met een man of een aantal uur elke dag. Een vrouwtje dat niet wil paren zal dit duidelijk laten merken. Ze zal gaan piepen en vechten met de man. Haal haar dan uit het hok en probeer het een dag later weer.

Tijdens een paring bespringt het mannetje het vrouwtje meerdere malen achter elkaar. Na een geslaagde dekking verliest het vrouwtje na een paar dagen een witachtig slijmpropje.

Een rat is ongeveer 22 tot 24 dagen zwanger. Na ongeveer 2 weken begint de rat flink dik te worden. De geboorte gaat vrijwel altijd probleemloos, je hoeft bijna nooit te helpen. Een jonge rat wordt ook wel een ritten genoemd. De moeder zorgt dat de rittens allemaal in een groepje in de hoek van het hok komen te liggen. Als dit niet gebeurt moet je dat zelf doen maar, en dit is een dikke maar, je mag de rittens in geen enkel geval met blote handen aanraken! De geur van je handen zal aan het lijfje blijven kleven en verliest haar eigen geur. De kans is groot dat de moeder de ritten hierdoor afstoot en aan haar lot overlaat. Je zal dan het ritten zelf met de hand groot moeten brengen dit houdt in dat je het ritten speciale melk en ander bijvoer moet geven. Meestal worden er zon 9 of 10 ratten geboren maar er kunnen ook flinke uitzonderingen zijn zoals nesten van 18-20 rittens.

Na 5 weken zijn de jonge rittens helemaal zelfstandig en mogen ze weg bij de moeder.

Hoe leuk de tamme rat ook is als huisdier, een nadeel is dat een rat niet oud wordt. Een rat van 2 jaar begint toch echt flink op leeftijd te komen en er zijn helaas maar weinig ratten die de leeftijd van 3 jaar bereiken. Veel ratten krijgen als ze ouder worden last van tumoren en longontsteking komt ook vrij veel voor.

olifantstanden

De tanden van ratten groeien hun hele leven door. Normaal gesproken zullen de tanden genoeg afslijten door het knagen dat ze doen, bovendien wordt de groei geremd door de tegenoverliggende tand. Af en toe kan het echter gebeuren dat een tand, die bijvoorbeeld scheef staat, te ver doorgroeit. Er wordt dan gesproken van olifantstanden. De rat zal dan steeds meer moeite krijgen met eten en kan uiteindelijk zelfs van honger sterven. Als je merkt dat je rat een te ver doorgroeiende tand heeft, laat de tand dan knippen door de dierenarts. Soms is dan het probleem meteen verholpen, als blijkt dat de tand vaker geknipt zal moeten worden kun je eventueel je dierenarts vragen je te leren om het zelf te doen.

lange nagels

Normaal gesproken zul je de nagels van je ratten niet hoeven te knippen. Sommige mensen hebben echter last van de scherpe nagelpunten op hun huid. rat. Zelfs het hebben van een rat met 'stamboom' betekent nog niet dat je bezig bent met 'verantwoord fokken' als je dit diertje laat dekken. Serieuze, goede rattenfokkers letten in de eerste plaats op de gezondheid en het karakter van de dieren die zij gebruiken voor de fok. Daarna kunnen natuurlijk ook een leuk kleurtje of een mooie tekening meespelen. Wat nogal eens vergeten wordt, is dat je gezondheid en karakter niet altijd aan een individueel dier kunt aflezen. Bij het uitkiezen van ouderdieren is het belangrijk om ook te kijken naar de afstamming van de dieren, de voorouders.

• GESLACHTSRIJP : 6 weken
• FOKRIJP : 3 maanden
• DRAAGTIJD : 22- 24 dagen
• WORPGROOTE : 9- 10
• JONGE ZIJN : nestblijvers
• OPGEN OPEN : 12- 16 dagen
• SPEENLEEFTIJD : 3- 4 weken
• GEMIDDELDE LEEFTIJD : 2- 3 jaar
• HUISVESTING : 2 of meerdere
• VOEDING : rattenvoer